Në kuadër të 29 Shtatorit, Ditës Kombëtare të Trashëgimisë Kulturore dhe të Ditëve Europiane të Trashëgimisë, Muzeu Kombëtar i Përgjimeve “Shtëpia me Gjethe”, organizoi konferencën shkencore: “Dritëhije të regjimit komunist”, e mbajtur më datën 27 shtator 2024, në Tiranë, ku referoi Dr. Rovena Vata-Mikeli (kërkuese shkencore e departamentit të Studimeve Letrare të Institutit të Gjuhësisë dhe të Letërsisë, pranë Akademisë së Shkencave të Shqipërisë): “Miti industrial dhe miti i urbanizimit në poezinë shqipe të viteve ’60: rasti i shkrimtarit Ismail Kadare”.
Një përmbledhje e shkurtër e kumtesës:
Letërsia shqipe në fillim të viteve ’60 pati një prirje të dukshme për risi dhe novacione, ku poezia ishte gjinia që u prek më së shumti. Si rast konkret në këtë referat do sjellim poezinë e Ismail Kadaresë. Miti i industrializimit dhe i urbanizimit, që mbizotëroi në letërsinë e realizmit socialist prej viteve 1960, e në vijim, u vu re më shumë se kudo tjetër në zgjerimin e figurshmërisë poetike.
Ekzistenca e këtij miti në letërsinë shqipe, bëri që fjalori i saj të pësojë ndryshime të dukshme, ku temat më të përdorura në poezinë e kësaj periudhe ishin: sateliti, shtyllat, sirenat, telat etj, siç vërehen edhe në titujt e disa prej poezive të Kadaresë shkruar në vitet ’60-të, si: “Teknologjia e një poeme”, “Ëndërr industriale”, “Antena”, “Poezia dhe teknika”, etj.
Poema me titull: “Blindazh” përbëhet nga terma tipikë industrialë për kohën që u shkuan, si: autoblinda, alarme, gozhda, armë, kundragaz, atom, kuintalë, bombë, blindazh, rripa meshini, procesverbal, predha, plumb, mitingje, afishe, antenat, tatuazh, neon, reklamë, internet, energji elektrike, diga, hekurudhë, helmetë, shekulli XX, shekulli i shpejtësisë. Ismail Kadare nuk iu kundërvu realizmit socialist në mënyrë teorike, por si në poezi edhe në prozë, ai e kapërceu atë në mënyrë të dukshme.
