Nga Sokol Gjoni
Ka ndarje administrative që lindin nga nevoja për të organizuar më mirë territorin, shërbimet dhe administrimin publik. Por ka edhe territore që, pavarësisht kufijve administrativë, vazhdojnë të mbeten të lidhura nga historia, tradita, kultura, kujtesa kolektive dhe mënyra e jetesës.
Puka dhe Fushë-Arrëzi janë pjesë e këtij realiteti.
Sot ato përfaqësojnë dy njësi të veçanta të qeverisjes vendore, me administrata, buxhete dhe struktura të ndryshme. Por përtej këtij realiteti institucional ekziston një hapësirë më e gjerë njerëzore dhe kulturore, e cila nuk mund të reduktohet vetëm në kufijtë e një harte administrative.
Pikërisht këtu nis një prej debateve më të rëndësishme: si mund të ruhet dhe forcohet një identitet i përbashkët territorial, duke respektuar njëkohësisht autonominë dhe veçoritë e secilës bashki?
DY ADMINISTRATA, SHUMË SFIDA TË PËRBASHKËTA
Puka dhe Fushë-Arrëzi përballen me probleme që, në thelb, nuk ndalen te kufiri administrativ.
Shpopullimi, emigracioni, largimi i të rinjve, mungesa e mundësive të mjaftueshme ekonomike, infrastruktura, vështirësitë e aksesit në shërbime dhe nevoja për të krijuar vende pune janë sfida që prekin të gjithë hapësirën.
Në zona të tilla malore, zhvillimi nuk mund të matet vetëm me numrin e projekteve të realizuara apo me kilometrat e rrugëve të hapura. Zhvillimi duhet të shihet edhe përmes një pyetjeje më të madhe:
A po krijojmë kushtet që njerëzit të qëndrojnë, të punojnë dhe të ndërtojnë të ardhmen e tyre këtu?
Nëse përgjigjja është ende e pamjaftueshme, atëherë problemi nuk është vetëm i një bashkie. Është një çështje që kërkon qasje territoriale dhe bashkëpunim ndërinstitucional.
KRIZA E PËRFAQËSIMIT
Një territor nuk përfaqësohet vetëm përmes numrit të mandateve, institucioneve apo titujve administrativë.
Përfaqësimi real matet me aftësinë për t’i bërë të dëgjueshme nevojat e komunitetit, për t’i artikuluar ato me seriozitet dhe për të ndërtuar ura komunikimi me institucionet qendrore.
Në këtë pikë, të dyja bashkitë kanë nevojë për një kulturë të re përfaqësimi.
Jo për një përfaqësim që ushqehet nga rivaliteti lokal, por për një përfaqësim që kupton se disa interesa janë më të mëdha se një mandat, një institucion apo një kufi administrativ.
Kur një problem është i përbashkët, edhe zëri duhet të jetë më i koordinuar.
Kjo nuk do të thotë që Puka duhet të humbasë identitetin e saj, apo që Fushë-Arrëzi duhet të shkrihet në një identitet tjetër. Përkundrazi.
Do të thotë që secila pjesë duhet të jetë mjaftueshëm e sigurt në identitetin e vet për të bashkëpunuar pa frikën se bashkëpunimi e zbeh atë.
IDENTITETI NUK ËSHTË KUFI ADMINISTRATIV
Një prej keqkuptimeve më të mëdha është barazimi i identitetit me administrimin.
Administrata mund të ndryshojë.
Kufijtë mund të rishikohen.
Strukturat mund të reformohen.
Por identiteti i një treve ndërtohet përgjatë brezave.
Ai ruhet në kujtesën e njerëzve, në gjuhën, në traditat, në këngët, në historitë familjare, në zakonet, në figurat e saj të rëndësishme dhe në marrëdhëniet njerëzore.
Prandaj, ndarja administrative Pukë–Fushë-Arrëz nuk duhet të kthehet në ndarje të kujtesës dhe të identitetit.
Përkundrazi, duhet të shërbejë si mundësi për të ndërtuar dy qendra lokale të zhvillimit brenda një hapësire më të gjerë me interesa të përbashkëta.
NJË MUNDËSI E HUMBUR: BASHKËPUNIMI TERRITORIAL
Nëse dy bashkitë do ta shihnin njëra-tjetrën vetëm si administrata fqinje, do të humbnin një potencial të rëndësishëm.
Nëse do ta shihnin veten si pjesë të një ekosistemi territorial, atëherë do të mund të ndërtonin politika më të koordinuara për turizmin, kulturën, promovimin e produkteve lokale, sportin, aktivitetet rinore, trashëgiminë kulturore dhe zhvillimin ekonomik.
Një turist që viziton këtë trevë nuk pyet domosdoshmërisht se ku përfundon një kufi administrativ dhe ku fillon tjetri.
Ai kërkon një destinacion.
Një sipërmarrës nuk mendon vetëm për një vijë në hartë.
Ai kërkon treg, infrastrukturë, fuqi punëtore dhe mundësi.
Një i ri që mendon të largohet nuk pyet se cilës bashki i përket vendbanimi i tij.
Ai pyet nëse aty ku jeton ka të ardhme.
Këto janë argumente të mjaftueshme për të kuptuar se zhvillimi territorial kërkon më shumë bashkëpunim dhe më pak fragmentim.
SFIDA MË E MADHE: TË MOS HUMBASIM NJERËZIT
Në fund të çdo politike publike qëndrojnë njerëzit.
Nëse një territor humbet vazhdimisht banorët e tij aktivë, sidomos të rinjtë, atëherë edhe institucionet më funksionale e kanë të vështirë të ndërtojnë një të ardhme të qëndrueshme.
Prandaj, sfida kryesore e Pukës dhe Fushë-Arrëzit nuk është vetëm administrimi i së tashmes.
Është ndërtimi i një arsyeje për të qëndruar.
Kjo kërkon ekonomi lokale, investime, arsimim, shërbime cilësore, lidhje më të mira infrastrukturore, mbështetje për sipërmarrjen dhe mbi të gjitha një vizion që e sheh malin jo si periferi, por si potencial.
Treva malore nuk duhet të trajtohet si një hapësirë që pret vetëm ndihmë.
Duhet të trajtohet si një hapësirë që mund të prodhojë vlerë.
PËRTEJ RIVALITETIT TË VOGËL
Në komunitete të vogla ekziston gjithmonë rreziku që debati publik të mbetet i fokusuar te dallimet, te rivalitetet personale apo te krahasimi i vazhdueshëm i institucioneve.
Por një qasje e tillë është e varfër në vizion.
Puka nuk fiton kur Fushë-Arrëzi dobësohet.
Fushë-Arrëzi nuk fiton kur Puka dobësohet.
Fiton e gjithë treva kur të dyja forcohen.
Kjo është ndoshta pika më e rëndësishme që duhet kuptuar.
Bashkëpunimi nuk e zvogëlon identitetin. E forcon atë.
NJË MARRËDHËNIE E RE MES DY BASHKIVE
Ndoshta ka ardhur koha që marrëdhënia mes Bashkisë Pukë dhe Bashkisë Fushë-Arrëz të mos shihet vetëm në dimensionin administrativ.
Nevojitet një marrëdhënie më strategjike, e mbështetur në projekte të përbashkëta, promovim të përbashkët të territorit, aktivitete të përbashkëta kulturore e sportive, shkëmbim eksperiencash administrative dhe një dialog më të strukturuar mbi çështjet që prekin të gjithë zonën.
Nuk është e nevojshme që të kemi të njëjtën mënyrë të menduari për çdo çështje.
Është e nevojshme të dimë të dallojmë se ku kemi interesa të përbashkëta.
Sepse politika vendore nuk duhet të jetë vetëm menaxhim i një buxheti.
Duhet të jetë edhe ndërtim i një vizioni.
PËRFUNDIM: DY BASHKI, NJË PËRGJEGJËSI NDAJ SË ARDHMES
Puka dhe Fushë-Arrëzi janë sot dy realitete administrative.
Por historia, gjeografia, kultura dhe marrëdhëniet njerëzore i vendosin ato brenda një hapësire më të gjerë, e cila meriton të trajtohet me më shumë vizion.
Sfida nuk është të rikthehemi te e kaluara apo të vëmë në diskutim ndarjet administrative.
Sfida është shumë më e thjeshtë dhe njëkohësisht shumë më e vështirë:
të ndërtojmë një të ardhme ku ndarja administrative të mos kthehet në fragmentim të interesave.
Nëse përfaqësimi do të bëhet më cilësor, nëse bashkëpunimi do të bëhet më institucional dhe nëse identiteti do të trajtohet si pasuri e përbashkët, atëherë dy bashkitë mund të mos jenë thjesht dy administrata fqinje.
Mund të bëhen dy pika të forta të së njëjtës hapësirë zhvillimi.
Sepse në fund, një territor nuk gjykohet vetëm nga mënyra se si ndahet në hartë.
Gjykohet nga mënyra se si arrin të mbajë njerëzit, të ruajë identitetin dhe t’u japë atyre një arsye për të besuar se e ardhmja mund të ndërtohet aty ku kanë lindur.
