FUSHË-ARRËZI NUK MUND TË FSHIHET NGA HARTA: TË MBROJMË BASHKINË TONË DHE TË DREJTËN PËR TË VENDOSUR PËR TË ARDHMEN
Në kuadër të debatit që ka nisur për reformën e re territoriale, si ish-Kryetar i Bashkisë Fushë-Arrëz, por mbi të gjitha si një qytetar i lindur dhe i rritur në këtë qytet, ndiej detyrimin qytetar dhe njerëzor t’u drejtohem banorëve të Fushë-Arrëzit me një thirrje të qartë: të bashkohemi dhe të mbrojmë, me çdo mjet demokratik, të drejtën e Bashkisë Fushë-Arrëz për të vijuar ekzistencën e saj. Kjo nuk është një çështje që lidhet vetëm me veten tonë, me familjet tona apo me fëmijët tanë. Është një çështje që lidhet me dinjitetin e çdo njeriu që ka lindur, është rritur, ka jetuar, ka punuar apo ka krijuar historinë e tij në Fushë-Arrëz. Është një çështje që i përket edhe atyre që sot jetojnë larg, në emigracion apo në qytete të tjera, por që familjet, kujtimet, pronat, rrënjët dhe zemrën i kanë ende këtu.
Pikërisht për këtë arsye, përballë çdo propozimi që synon shkrirjen e Bashkisë Fushë-Arrëz, duhet të kemi një qëndrim të përbashkët dhe të qartë. Nuk duhet ta shohim këtë çështje përmes ndarjeve politike. Nuk ka rëndësi nëse kryetarët që do të vijnë në të ardhmen do të jenë të majtë apo të djathtë. Kryetarët ndryshojnë, qeveritë ndryshojnë dhe partitë ndryshojnë, por interesi i komunitetit mbetet. Ajo që duhet të mbetet është Bashkia Fushë-Arrëz dhe e drejta e banorëve të saj për të pasur një institucion vendor pranë tyre, që përfaqëson interesat e territorit dhe që mund të punojë për zhvillimin e tij. Prandaj, mbrojtja e vijimësisë së kësaj bashkie nuk duhet të jetë çështje partie, por çështje e përbashkët e të gjithë qytetarëve.
Fushë-Arrëzi nuk është thjesht një pikë në hartën administrative të Shqipërisë, siç po rrezikon të trajtohet sot nga politika. Nuk është një hapësirë që mund të fshihet me një vijë lapsi dhe të zhvendoset në administrimin e një qendre tjetër pa marrë në konsideratë historinë, identitetin, karakteristikat dhe nevojat e njerëzve që jetojnë këtu. Fushë-Arrëzi është një trevë me histori, me tradita, me një identitet të formuar ndër breza dhe me një rëndësi të veçantë për veriun e Shqipërisë. Është një arterie e rëndësishme lidhëse e veriut të vendit, një territor që ka pasur rol ekonomik dhe shoqëror prej shumë dekadash, shumë përpara se të merrte formën e qytetit dhe statusin administrativ që ka sot.
Si një person i lindur dhe i rritur në Fushë-Arrëz, në një familje me tradita dhe histori të lidhur me këtë vend, e ndiej edhe më fort përgjegjësinë për të thënë se jam kundër çdo reforme territoriale që parashikon shkrirjen e Bashkisë Fushë-Arrëz pa një analizë të thelluar, pa një proces real konsultimi dhe mbi të gjitha pa pyetur qytetarët. Ky shqetësim nuk është vetëm i imi. Është shprehur nga intelektualë, ish-banorë, qytetarë që jetojnë sot në Fushë-Arrëz dhe nga shumë njerëz që kanë emigruar prej vitesh, por që nuk e kanë humbur lidhjen me vendin e tyre. Mund të jetojnë në vende të tjera, por familjarët i kanë këtu, kujtimet i kanë këtu dhe, mbi të gjitha, shpirtin dhe zemrën i kanë këtu.
Për këtë arsye, një reformë territoriale nuk mund të ndërmerret përsëri vetëm nga lart-poshtë. Përvoja e reformës së vitit 2014 duhet të na mësojë se një proces i tillë nuk mund të kufizohet në vendimmarrje administrative dhe në dëgjesa publike formale. Nëse në një takim në qendër qarku qytetarëve apo përfaqësuesve të tyre u lihet vetëm një kohë e kufizuar për të shprehur mendimin, ndërsa vendimmarrja reale bëhet diku tjetër, atëherë nuk mund të pretendojmë se kemi pasur një konsultim të vërtetë. Dëgjesa publike duhet të jetë një proces real dëgjimi dhe jo thjesht një procedurë për t’u përmbushur në letër.
Në rastin e Fushë-Arrëzit, kjo është edhe më e rëndësishme, sepse bëhet fjalë për një komunitet me një përbërje të larmishme, me familje e fise të ndryshme, me njerëz me histori dhe kontribute të njohura në jetën e kësaj treve, por që ndër vite kanë ndërtuar një bashkëjetesë dhe harmoni të veçantë. Është pikërisht kjo përbërje dhe kjo histori që e ka bërë Fushë-Arrëzin një komunitet me identitet të vetin. Prandaj, nuk mund të vendoset për fatin e tij pa pyetur vetë njerëzit që e përbëjnë këtë komunitet.
Fatkeqësisht, në këtë proces mungon ajo që duhet të ishte themeli i çdo vendimmarrjeje të tillë: vullneti i drejtpërdrejtë i banorëve. Ata nuk janë thirrur realisht për të vendosur për një çështje që prek të ardhmen e tyre. Nuk janë pyetur nëse duan që bashkia e tyre të vijojë të ekzistojë apo të shkrihet. Dhe në një çështje të kësaj rëndësie, kjo nuk mund të konsiderohet normale. Nëse vendimi ka të bëjë me të ardhmen administrative të një komuniteti, atëherë komuniteti duhet të ketë mundësinë të shprehet qartë.
Pikërisht për këtë arsye, një referendum lokal do të ishte një nga mënyrat më të drejtpërdrejta dhe demokratike për të përcaktuar vullnetin e qytetarëve të Fushë-Arrëzit. Nëse pretendohet se shkrirja është në interes të qytetarëve, atëherë le të pyeten qytetarët. Nëse pretendohet se bashkimi me një njësi tjetër do të sjellë shërbime më të mira, zhvillim më të madh dhe më shumë mundësi, atëherë qytetarët duhet të kenë të drejtën të shprehen vetë. Nuk mund të vendosin të tjerët për një komunitet dhe më pas t’i kërkojnë atij të pranojë vendimin si të ishte një fakt i kryer.
Fushë-Arrëzi e ka provuar tashmë se çfarë do të thotë largimi i administrimit dhe i shërbimeve nga qytetari. Pas reformës së vitit 2014 dhe organizimit territorial që pasoi, banorët e Njësive Administrative Fierzë, Iballë, Blerim dhe Qafë-Mali janë përballur me distanca të konsiderueshme nga qendra e bashkisë, ndërsa për banorët e zonave dhe fshatrave më të thella, si Berisha, Zvinë, Bugjoni, Apripja dhe të tjera zona të kësaj treve, vështirësitë kanë qenë edhe më të mëdha. Në një territor malor, ku distancat janë të mëdha dhe infrastruktura nuk është gjithmonë në nivelin e duhur, çdo largim i mëtejshëm i qendrës administrative nga qytetari do të thotë më shumë kohë, më shumë shpenzime, më shumë vështirësi dhe më shumë pengesa për të marrë një shërbim që duhet të jetë i garantuar.
Për një familje me të ardhura të kufizuara, një udhëtim i detyruar drejt një qendre më të largët nuk është një problem abstrakt administrativ. Është kosto ekonomike. Për një të moshuar është një vështirësi reale. Për një biznes është kohë dhe shpenzim. Për një banor të një zone të thellë është një tjetër arsye për t’u ndier i harruar. Prandaj, në vend që të afrohet shteti me qytetarin, shkrirja e Bashkisë Fushë-Arrëz rrezikon ta largojë edhe më shumë qytetarin nga shteti.
Dhe pyetja që duhet bërë është e thjeshtë: çfarë do të fitojë qytetari nga shkrirja e bashkisë? A do të ketë shërbime më pranë? A do të ketë më pak shpenzime? A do të ketë më shumë investime? A do të ketë më shumë përfaqësim? A do të ketë më shumë mundësi punësimi dhe zhvillimi? Nëse përgjigjja nuk është e qartë dhe e argumentuar, atëherë përse duhet të shkojmë drejt shkrirjes?
Një tjetër argument që nuk mund të anashkalohet është shpopullimi. Nuk mund ta shohim numrin e banorëve thjesht si një statistikë dhe ta përdorim atë si arsye për t’i hequr një komuniteti të drejtën për të pasur bashkinë e vet. Nëse njerëzit janë larguar, duhet të pyesim pse janë larguar. Nëse të rinjtë kanë ikur, duhet të pyesim pse nuk kanë pasur mundësi të mjaftueshme për të qëndruar. Nëse një territor ka humbur popullsi, duhet të analizojmë politikat ekonomike, sociale dhe infrastrukturore që kanë ndikuar në këtë realitet.
Shpopullimi nuk mund të përdoret si dënim për komunitetin. Përkundrazi, ai duhet të jetë një alarm për politikën. Nëse njerëzit po largohen, duhet të investojmë më shumë, jo të heqim dorë nga territori. Duhet të krijojmë vende pune, të mbështesim sipërmarrjen, të zhvillojmë turizmin, të përmirësojmë infrastrukturën dhe të kthejmë pasuritë e territorit në mundësi reale për banorët. Nuk mund të thuhet: “Ka më pak banorë, prandaj duhet ta shkrijmë”, kur pyetja e vërtetë është: “Çfarë duhet të bëjmë që të ketë më shumë banorë?”
Fushë-Arrëzi ka dhënë shumë për Shqipërinë. Kjo trevë ka një pasuri të jashtëzakonshme minerare dhe burime natyrore që kanë kontribuar për dekada në zhvillimin ekonomik të vendit. Pasuritë e saj kanë qenë pjesë e ekonomisë kombëtare dhe kanë prodhuar vlerë për Shqipërinë. Është e papranueshme që një zonë që ka dhënë kaq shumë të trajtohet sot vetëm si një territor që duhet riorganizuar në një hartë administrative, sikur të mos ketë më vlerë.
Fushë-Arrëzi nuk është vetëm ajo që mund të nxirret nga nëntoka e saj. Është edhe ajo që gjendet mbi tokë: njerëzit, historia, familjet, traditat, pyjet, natyra, potencialet turistike dhe mundësitë e zhvillimit. Ata që e shohin këtë bashki vetëm si një burim për t’u shfrytëzuar dhe jo si një komunitet që duhet të zhvillohet, nuk mund të marrin vendime për të ardhmen e saj pa dëgjuar zërin e banorëve.
Kjo është edhe arsyeja pse besoj se reforma territoriale, nëse do të ndërmerret, duhet të bëhet me një logjikë krejt tjetër. Nuk duhet të fillojë nga pyetja se sa bashki do të mbeten në hartë, por nga pyetja se si do t’u shërbejmë më mirë qytetarëve. Nuk duhet të ndërtohet mbi interesa të ngushta politike apo elektorale, por mbi analiza të thelluara territoriale, ekonomike, demografike dhe sociale. Duhet të analizohet se çfarë do të ndodhë me shërbimet, me investimet, me përfaqësimin dhe me zhvillimin e zonave të largëta. Dhe mbi të gjitha, duhet të pyeten qytetarët.
Nuk ka rëndësi nëse kryetari i bashkisë do të jetë i majtë apo i djathtë. Nuk ka rëndësi se cila parti do të fitojë zgjedhjet e ardhshme. Kryetarët ndryshojnë, por komuniteti mbetet. Partitë ndryshojnë, por territori mbetet. Prandaj, interesi duhet të jetë shumë më i madh se çdo interes i momentit: Bashkia Fushë-Arrëz duhet të vazhdojë të ekzistojë.
Kjo është arsyeja pse i bëj thirrje të gjithë banorëve të Fushë-Arrëzit, por edhe ish-banorëve të saj, intelektualëve, të rinjve, familjeve, sipërmarrësve dhe të gjithë atyre që, edhe pse jetojnë larg, e kanë ende këtë vend në zemër, që të bashkohemi dhe të shprehim në mënyrë paqësore, qytetare dhe demokratike kundërshtimin tonë ndaj çdo vendimi për shkrirjen e bashkisë.
Nesër duhet të dalim në protestë jo vetëm për veten tonë, jo vetëm për fëmijët tanë dhe të ardhmen e tyre, por për dinjitetin e gjithësecilit që ka lindur, ka jetuar apo jeton sot në Fushë-Arrëz.
Të dalim për të treguar se Fushë-Arrëzi ka zë.
Të dalim për të treguar se ky komunitet nuk pranon që e ardhmja e tij të vendoset pa të.
Të dalim për të treguar se kjo nuk është çështje e së majtës apo e së djathtës, por e njerëzve që duan të mbrojnë vendin e tyre.
Të dalim për të kërkuar atë që është më e thjeshta dhe më demokratikja: të dëgjohet zëri i qytetarëve dhe të respektohet vullneti i tyre.
Unë jam kundër shkrirjes së Bashkisë Fushë-Arrëz dhe besoj se kjo bashki duhet të vazhdojë të ekzistojë. Jo vetëm për shkak të historisë së saj, jo vetëm për shkak të pasurive që i ka dhënë vendit, por sepse pas kësaj bashkie janë njerëzit. Janë ata që kanë lindur këtu, ata që kanë jetuar këtu, ata që janë larguar, por që duan të rikthehen, dhe ata që duan që fëmijët e tyre të kenë një të ardhme në vendin ku kanë lindur.
Fushë-Arrëzi nuk duhet të fshihet nga harta për shkak të shpopullimit. Përkundrazi, duhet të jetë në qendër të një politike të re zhvillimi që e ndal shpopullimin. Nuk duhet të kemi më pak shtet pranë qytetarit, por më shumë. Nuk duhet të kemi më pak përfaqësim, por më shumë. Nuk duhet të kemi më pak investime, por më shumë.
Në fund të fundit, një reformë territoriale nuk duhet të matet me sa vija janë ndryshuar në hartë, por me sa jetë janë përmirësuar.
Prandaj, mesazhi im është i qartë:
Mos vendosni për Fushë-Arrëzin pa pyetur Fushë-Arrëzin.
Mos e ndëshkoni këtë komunitet për shpopullimin.
Mos e trajtoni si një pikë në hartë atë që është një komunitet me histori, dinjitet dhe identitet.
Fushë-Arrëzi duhet të vazhdojë të jetë Bashki.
Dhe nesër, të gjithë bashkë, në mënyrë paqësore, qytetare dhe demokratike, duhet ta bëjmë të dëgjohet zëri ynë.
Për Fushë-Arrëzin. Për njerëzit e saj. Për fëmijët tanë. Për të ardhmen e kësaj treve.
Alfred Qafa
Ish-Kryetar i Bashkisë Fushë-Arrëz.
