Ajo që po ndodh nuk është një seri rastesh të izoluara. Është një simptomë. Dhe simptomat, kur bëhen të shpeshta dhe të dhunshme, tregojnë se diçka më e thellë është çarë brenda shoqërisë.
Dhuna në familje, vrasjet, vetëflijimet, këto nuk lindin brenda natës. Ato janë fundi i një procesi të gjatë, të heshtur, shpesh të padukshëm. Janë kulmi i një presioni psikologjik, social dhe ekonomik që grumbullohet deri në pikën ku mendja e njeriut nuk arrin më të përpunojë realitetin në mënyrë të shëndetshme.
Çfarë po ndodh realisht?
Së pari, kemi një shoqëri që ka kaluar tranzicione të forta dhe të shpejta, pa i përpunuar kurrë emocionalisht. Breza të tërë janë rritur mes pasigurie, mungese modeli dhe një ndjenje të vazhdueshme mbijetese. Kur njeriu jeton gjatë në “modalitet mbijetese”, truri i tij fillon të reagojë më shumë me instinkt sesa me arsyetim.
Së dyti, izolimi emocional është bërë normë. Njerëzit flasin, por nuk komunikojnë. Jetojnë bashkë, por nuk lidhen. Në familje, tensionet shtypen derisa shpërthejnë. Në shoqëri, problemet maskohen me fasada. Dhe kur nuk ka shkarkim të shëndetshëm emocional, presioni brenda mendjes rritet në mënyrë të rrezikshme.
Si ndikon kjo në trurin e njeriut?
Truri nuk është thjesht organ racional. Ai është sistem që reagon ndaj stresit, traumës dhe frikës. Kur një individ ekspozohet vazhdimisht ndaj stresit ekonomik, konflikteve familjare, mungesës së shpresës, ndjenjës së padrejtësisë, aktivizohet vazhdimisht mekanizmi i “lufto ose ik”.
Por kur njeriu nuk mund as të luftojë, as të largohet, ai ngec në një gjendje të tretë, kolaps psikologjik. Në këtë gjendje, empatia bie, kontrolli i impulseve dobësohet, mendimi bëhet i errët dhe i ngushtë, dhuna fillon të duket si “zgjidhje”.
Dhe këtu ndodh tragjedia: një akt i vetëm, shpesh i papritur për të tjerët, por i ndërtuar brenda mendjes për një kohë të gjatë.
Shoqëria shqiptare ka një problem të madh me mënyrën si e trajton dhimbjen psikologjike. Ende shihet si dobësi. Ende fshihet. Ende nuk trajtohet.
Burrat rriten me idenë që nuk duhet të shprehin ndjenja. Gratë shpesh mbajnë barrë të heshtur për vite. Të rinjtë përballen me pasiguri ekstreme për të ardhmen. Pa mbështetje reale, pa mekanizma të shëndetshëm, njerëzit improvizojnë mënyra për të përballuar dhimbjen. Dhe disa prej këtyre mënyrave janë shkatërruese.
Pse po shtohet intensiteti i rasteve?
Sepse kemi një kombinim të rrezikshëm, më shumë stres, më pak durim, më shumë izolim, më pak besim te institucionet dhe njëri-tjetri.
Kjo e bën pragun e shpërthimit shumë më të ulët. Ajo që dikur mund të përballohej, sot çon më shpejt në ekstrem.
Pyetja më e rëndësishme: a është kthim prapa i shqiptarëve?
Jo. Nuk është çështje “karakteri kombëtar”. Është çështje sistemi dhe gjendjeje kolektive psikologjike.
Një shoqëri që nuk investon në, shëndetin mendor, edukimin emocional, stabilitetin social do të prodhojë më shumë raste të tilla, pavarësisht kombësisë.
Nëse ky trend nuk trajtohet, normalizohet dhuna, rritet frika dhe mosbesimi mes njerëzve, dobësohet struktura familjare, brezat e rinj rriten me trauma të trashëguara. Dhe më e rrezikshmja, njerëzit fillojnë ta shohin jetën si pa vlerë, qoftë të tyren, qoftë të të tjerëve. Në fund.
Këto ngjarje nuk duhen parë vetëm si kronikë lajmesh. Janë sinjale alarmi. Çdo rast është një histori që nuk u dëgjua në kohë.
Nëse duam të kuptojmë vërtet “ç’po ndodh me shqiptarët”, duhet të ndalojmë së kërkuari përgjigje të thjeshta për probleme të thella. Sepse dhuna ekstreme nuk lind nga një arsye e vetme, ajo është rezultati i shumë plagëve që janë lënë të hapura për shumë gjatë.
