Shqipëria nuk po vuan vetëm nga korrupsioni. Po vuan nga një krizë shumë më e thellë dhe më e rrezikshme: kriza e karakterit njerëzor në institucionet e shtetit.
Një vend nuk shkatërrohet vetëm kur vidhen paratë publike. Shkatërrohet kur zyrat mbushen me njerëz pa etikë, pa ndjeshmëri, pa kulturë komunikimi, me ego të sëmurë, me urrejtje për qytetarin dhe me probleme të dukshme emocionale e psikologjike. Kur pushteti bie në duart e njerëzve të papjekur mendërisht, shteti pushon së shërbyeri dhe fillon të dhunojë.
Sot qytetari shqiptar shpesh nuk përballet me administratë normale, por me arrogancë, poshtërim, britma, hakmarrje, indiferencë dhe terror psikologjik të përditshëm. Ka zyra ku njeriu hyn për një dokument dhe del i rraskapitur moralisht. Ka institucione ku paaftësia mbrohet, ndërsa dinjiteti sulmohet. Ka drejtues që nuk dinë të menaxhojnë as veten, por marrin në dorë fatin e njerëzve të tjerë.
Dhe pastaj pyesim pse Shqipëria nuk ecën përpara.
Si mund të bëhet shtet serioz një vend ku emërimet bëhen me militantizëm, me servilizëm apo me lidhje, por jo me stabilitet emocional, etikë dhe aftësi njerëzore? Si mund të ketë drejtësi, administratë moderne apo standard europian kur në shumë institucione mungon elementi bazë: normaliteti psikologjik?
Ka ardhur koha të thuhet hapur, pa frikë dhe pa hipokrizi:
Çdo person që merr një post të rëndësishëm shtetëror duhet të kalojë detyrimisht test psikologjik dhe vlerësim të shëndetit mendor. Jo formalitet. Jo letra fallco. Por kontroll real profesional, periodik dhe transparent.
Sepse një njeri emocionalisht i paqëndrueshëm, narcist, agresiv apo i papërgjegjshëm mund të bëjë më shumë dëm se një hajdut ordiner. Ai shkatërron klimën njerëzore, terrorizon vartësit, shtyp qytetarët dhe helmon institucionin nga brenda.
Në çdo shtet serioz të botës, njerëzit që mbajnë pushtet kalojnë filtra të fortë profesionalë dhe psikologjikë. Vetëm te ne konsiderohet normale që individë me sjellje abuzive, me mungesë totale etike apo me probleme të dukshme të drejtojnë institucione publike.
Po aq urgjente është edhe reforma në edukim.
Kodi i etikës, edukata qytetare, kultura institucionale, inteligjenca emocionale dhe komunikimi njerëzor duhet të jenë pjesë e detyrueshme e sistemit arsimor deri në universitet. Sepse diploma pa qytetari prodhon profesionistë të ftohtë dhe drejtues të rrezikshëm.
Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për njerëz “të zgjuar”. Ka nevojë për njerëz normalë, të ekuilibruar, me ndërgjegje, me vetëkontroll dhe me respekt për tjetrin.
Sepse problemi më i madh i këtij vendi nuk është mungesa e ligjeve. Problemi është se shumë institucione drejtohen nga njerëz që nuk duhej të kishin qenë kurrë në pozicione pushteti.
Dhe derisa zyrat e shtetit të pastrohen nga paaftësia, arroganca, ligësia dhe sëmundja morale, Shqipëria do të vazhdojë të ketë fasadë shteti, por jo shtet për qytetarin.
