Paketa e Maleve po prezantohet si një nismë zhvillimore për rigjallërimin ekonomik të zonave malore të Shqipërisë. Në diskursin zyrtar flitet për investime, turizëm dhe kthim të jetës në territore të braktisura. Megjithatë, realiteti në terren tregon një fenomen thellësisht shqetësues: banorëve autoktonë, që jetojnë prej qindra vitesh në këto zona, u kërkohet të aplikojnë për Paketën e Maleve si “posedues”, duke humbur statusin faktik dhe historik të pronarit.
Ky nuk është zhvillim. Kjo është zhvendosje juridike e pronësisë.
Pronë historike, por pasiguri ligjore
Në shumë zona malore, familje të tëra jetojnë prej 200–300 vitesh në të njëjtën tokë, të trashëguar brez pas brezi. Këto prona janë përdorur, punuar dhe mbrojtur nga komuniteti lokal në mungesë të shtetit. Sot, i njëjti shtet u thotë këtyre banorëve:
– nuk jeni pronarë, por posedues
– duhet të aplikoni për të qëndruar në tokën tuaj
Kjo përmbysje e statusit juridik përbën një precedent të rrezikshëm në raportin shtet–qytetar dhe minon vetë parimin e sigurisë juridike.
Asimetri e qëllimshme mes banorit dhe investitorit
Ndërkohë që banori vendas trajtohet si subjekt që duhet të “provojë” lidhjen me tokën, investitorëve të jashtëm u ofrohen lehtësira ligjore, procedura të përshpejtuara dhe siguri juridike e garantuar. Kjo krijon një pabarazi strukturore, ku zhvillimi nuk ndërtohet mbi komunitetin, por mbi përjashtimin e tij. Banori reduktohet në përdorues të përkohshëm të territorit të vet, ndërsa kapitali trajtohet si bartës i vetëm i progresit.
Një model që ngjan me shpronësim të heshtur
Kur një banori i hiqet statusi i pronarit dhe i ofrohet ai i poseduesit, kemi të bëjmë me dobësim të së drejtës së pronës, pamundësi për të investuar, për të marrë kredi apo për të zhvilluar aktivitet ekonomik afatgjatë, si dhe ekspozim real ndaj humbjes së tokës në të ardhmen. Ky mekanizëm nuk është neutral. Ai i hap rrugë transferimit gradual të tokës nga komunitetet lokale drejt interesave të tjera ekonomike, nën petkun e zhvillimit dhe modernizimit.
Banorët nuk po dëgjohen – po administrohen
Më shqetësuesja është se banorët nuk janë konsultuar realisht, nuk janë pajisur më parë me dokumente pronësie dhe sot po përballen me një proces administrativ që i trajton si problem për t’u menaxhuar, jo si partnerë zhvillimi. Zhvillimi që injoron pronën dhe dinjitetin e banorit është zhvillim i imponuar, jo zhvillim i qëndrueshëm.
Dështimi i parashikuar i një nisme që lind mbi mashtrim
Në thelb, Paketa e Maleve nuk është një paketë zhvillimi, por një paketë mashtrimi institucional, e destinuar të dështojë që në premisat e saj. Ajo nuk ndërtohet mbi zgjidhjen e problemit themelor – drejtësinë pronësore – por mbi anashkalimin e tij. Duke zhvendosur vëmendjen nga padrejtësitë historike te retorika e investimeve dhe turizmit, kjo nismë synon të krijojë një “mal” propagandistik pas të cilit fshihen zullumet shtetërore: mungesa e regjistrimit të pronave, neglizhenca shumëvjeçare ndaj veriut dhe paaftësia për të ndërtuar një shtet ligjor funksional.
Besëlidhja me malin: pronë, identitet dhe rezistencë
Për banorët e veriut, mali nuk është thjesht një aset ekonomik, por hapësirë identitare dhe morale, e kodifikuar në traditën zakonore. Në Kanun, toka dhe mali janë të pandarë nga nderi, fjala dhe besa. Kjo marrëdhënie nuk është pronësi formale, por amanet historik. Mali ka qenë strehë, mbrojtje, kufi dhe ligj në mungesë të shtetit; simbol i rezistencës ndaj pushtimeve, padrejtësive dhe harresës. Çdo politikë që e trajton malin si mall tregu, pa e kuptuar këtë simbiozë shekullore, është e destinuar të përplaset me vetë strukturën morale të komuniteteve që kanë mbijetuar falë tij.
Përfundim
Nuk mund të ketë Paketë të Maleve pa drejtësi pronësore.
Nuk mund të ketë investime të qëndrueshme mbi pasigurinë juridike të atyre që i kanë mbajtur këto territore gjallë për shekuj.
Banorët e maleve nuk kanë nevojë të aplikojnë për tokën e tyre.
Ata kanë nevojë që shteti të njohë atë që historia tashmë e ka njohur.
Me punë, me sakrificë dhe me shpirt, ata mbrojtën tokën e të parëve të tyre.
Pas Zotit, për ta, toka është e shenjtë.(infopressalbania/ The north wind)
