Xhuma Xhixha lindi në Fushë-Krujë dhe është 23 vjeç. Ajo ka përfunduar studimet për Matematikë, një fushë që i ka mësuar ta shohë botën me logjikë, saktësi dhe durim. Megjithatë, përtej numrave, Xhuma gjen qetësi dhe frymëzim te shkrimi, ku arrin të shprehë botën e saj të brendshme dhe ndjenjat më të thella.
Në kohën e lirë, ajo pëlqen të marrë një letër dhe të hedhë mbi të gjithçka që ndjen, si një mënyrë për t’u çliruar emocionalisht dhe për t’u lidhur më shumë me vetveten. Nga kjo pasion lindi edhe novela e saj “Dritë në errësirë”, në të cilën përpiqet të përcjellë idenë se edhe në momentet më të vështira të jetës, gjithmonë ekziston një rreze shprese që na udhëheq drejt dritës.
Për Xhumën, fjala është pasqyrë e shpirtit, ndërsa matematika pasqyrë e mendjes. Ajo e do matematikën, por është e bindur se “matematikën e jetës” nuk do ta kuptojë kurrë plotësisht. Ndoshta pikërisht kjo e shtyn të vazhdojë të shkruajë, për të kërkuar përgjigje aty ku logjika ndalet dhe ndjenjat fillojnë të flasin.
GLLËNJKA E KUJTIMEVE
Në filxhanin e një kafeje,
U pi koha – s’e mora vesh,
Aromë e hidhur, aromë dehjeje
Dhe një kujtim në kafé.
Në shkumën e bardhë shoh fytyra të vjetra,
Një buzëqeshje që dikur më priti në rrugë.
Ora ecën nëpër numra të përsëritura
Dhe qyteti më pi si një gllënjk’ në buzë.
Sikur çdo kokërr kafeje të ishte kujtim,
Të isha në mendjen e secilit prej jush,
Por unë trazohem dhe pihem çdo ditë
Si një gllënjkë e shuar… asgjë më shumë.
Kritikë letrare nga Sokol Gjoni: “Kafeja si metaforë e kujtesës dhe zbehjes së vetes në poezinë e Xhuma Xhixhës”.
Poezia “Gllënjka e Kujtimeve” e autores së re Xhuma Xhixha paraqitet si një tekst intim dhe reflektiv, ku përditshmëria e thjeshtë (kafeja) shndërrohet në një simbol të fuqishëm ekzistencial dhe emocional. Ajo ndërton një univers poetik të përmbajtur, por me ngarkesë të thellë ndjesore, duke përdorur figura të qarta dhe të prekshme.
Që në vargjet e para, “Në filxhanin e një kafeje, / U pi koha – s’e mora vesh”, autorja vendos një raport interesant mes kohës dhe vetëdijes. Koha nuk perceptohet si diçka lineare apo e matshme, por si një substancë që konsumohet në mënyrë të pavetëdijshme. Këtu shfaqet një motiv tipik modern: humbja e kontrollit mbi kohën dhe rrjedhën e jetës.
Simbolika e kafesë është boshti kryesor i poezisë. Ajo nuk është thjesht një element i përditshëm, por një metaforë shumëplanëshe:
- si kujtesë (çdo kokërr kafeje = një kujtim),
- si përjetim (aroma e hidhur dhe dehëse),
- si konsumim i vetes (subjekti që “pihet” nga qyteti dhe nga të tjerët).
Në vargjet: “Në shkumën e bardhë shoh fytyra të vjetra”, kemi një figurë të bukur vizuale që lidhet me nostalgjinë. Shkuma e kafesë bëhet një pasqyrë e memories, ku e kaluara rikthehet në formë imazhesh të turbullta. Kjo krijon një atmosferë melankolike, por jo dramatike – më tepër një trishtim i qetë, i brendshëm.
Një element i rëndësishëm është edhe raporti me qytetin: “Dhe qyteti më pi si një gllënjk’ në buzë.” Këtu kemi një përmbysje të rolit – nuk është më subjekti që konsumon, por ai që konsumohet. Ky varg sugjeron një ndjenjë tjetërsimi dhe humbjeje identiteti në hapësirën urbane, një temë e njohur në poezinë bashkëkohore.
Në strofën e fundit, poezia arrin kulmin emocional dhe filozofik. Ideja që çdo kokërr kafeje është një kujtim dhe dëshira për të qenë pjesë e mendjes së të tjerëve tregon një nevojë për përkatësi dhe përjetësi. Por kjo përplaset me realitetin: “Por unë trazohem dhe pihem çdo ditë / Si një gllënjkë e shuar… asgjë më shumë.” Këtu shfaqet një ndjenjë e fortë e zbehjes së vetes, e reduktimit në diçka të përkohshme dhe të konsumueshme.
Nga ana stilistike, poezia karakterizohet nga:
- gjuhë e thjeshtë, por figurative,
- metafora të qëndrueshme dhe të lidhura organikisht,
- ritëm i lirë, që i përshtatet tonit meditativ.
Megjithatë, në disa vende vihet re një përsëritje e qëllimshme e motiveve (pihem, kujtim, kafe), e cila ndihmon në krijimin e unitetit, por mund të rrezikojë njëfarë monotone nëse nuk balancohet me më shumë variacion figurativ në krijime të ardhshme.
Në përfundim, kjo poezi dëshmon një ndjeshmëri të theksuar poetike dhe një prirje për të universalizuar përjetime personale përmes simboleve të përditshme. Xhuma Xhixha shfaqet si një zë i ri që eksploron me finesë temat e kohës, kujtesës dhe identitetit, duke krijuar një poezi të qetë në formë, por të thellë në përmbajtje.
