(Shënime për librin me poezi “Dhimbje dhe mall” të autores Aishe Musta Aliçkaj)
Nga Rexhep POLISI
Atdheu-nëna-emigrimi! Ky është trinomi i tematikës së poezive të librit “Dhimbje dhe mall” i autores Aishe Musta Aliçkaj, botuar nga “Toena”. Është një libër që pasi e ke përfunduar së lexuari të emocionon dhe të fut në mendime. Duke qenë në emigrim prej shumë vitesh autorja e ndjen mungesën e vendlindjes dhe ndjen dhembje e mall për vendin e saj, për njerëzit dhe për gjithçka.
Malli, dashuria dhe trishtimi që e pushton autoren herë-herë për Atdheun, nënën, tokën amë ku lindi dhe u rrit kanë ndikuar thellësisht në krijimtarinë e saj poetike. Autorja ndonëse jeton në një vend të huaj mendjen dhe zemrën e ka tek Shqipëria dhe Atdheu dhemb më shumë në dhe të huaj. Poezitë e saj janë të ndjera dhe përcjellin emocion tek lexuesi.
Në mjaft poezi të këtij libri autorja na përcjell motive nga folklori ynë i pasur me figuracion dhe larmishmëri ngjyrash poetike.
Në poezitë kushtuar nënës autorja shpalos dashurinë dhe mallin, por edhe trishtimin që herë-herë e bën atë të bjerë në dëshpërim pasi nuk mund të rrijë pa e parë, pa e përkëdhelur apo pa e përaqfuar nënën sepse ndodhet larg saj, shumë larg. /Nëna ime je sëmurë/ Se unë t’u largova shumë,/ Larg në atë udhë/ Kaptuar fusha e male,/ Mbytur në një det me halle/. O Kurbet kërma/, Më ndave përjetë nga nëna/! (“Nënë më je ligështuar”).
Nëna e saj është sëmurë sepse nuk e ka pranë vajzën, nuk ka pranë një pjesë të shpirtit të saj, ndaj edhe lëngon. Por edhe vajza e saj në mërgim e ndjen edhe më shumë peshën e dhembjes për nënën ndaj edhe lëshon një klithmë në vragjet e saj: O Kurbet kërma/, Më ndave përjetë nga nëna/! Sa dhembje e mall përcjellin këto vragje!
Poetja jeton në dhe të huaj, por asnjë çast nuk harron vendin e saj, njerëzit që njeh, por edhe ata të panjohurit. Ajo jeton me situatën e vendit të saj, me hallet dhe vuajtjet e njerëzve në Atdheun që e ka përherë në zemër. Ajo përcjell me dhembje kronikat e ngjarve të vendit të saj, ndjen dhembje e trishtim kur lexon për tragjeditë që ndodhin në tokën amë.
/Një nënë u vra/, Një hyjni u nda nga engjëjt e vet,/ S’ka më Perëndi për ta,/ Oh, ç’kiamet/! Poetja e përjeton dhembjen e vrasjes së një nëne, njëlloj si për nënën e saj. Dhe më tej autorja shtron pyetjen; /Përse jeta po vritet/ E lulet nuk rriten/ Në Atdheun tim/? (“Pena ime buron këngë”).
Shumë poezi të këtij libri përcjellim mesazhe dashurie, ato janë shkruajtur me ndjenjë dhe e bëjnë lexuesin të ndjehet mirë. /Dashuri e malluar/ Më mban gjallë, të mbaj në gji,/ Kur fle gjumë e kur jam zgjuar,/ Në sy e shkruar më rri/… (Të kam në sy e në buzë).
Autorja mbështetet fort në tabanin folklorik dhe mjaft poezi burojnë prej andej; /Unë u rrita bashkë me këngën/, Kur në djep në gjumë më vinin/, Mijëra fjalë si xixëllonja/ Si kurorë përreth më rrinin/. (“Pena ime buron këngë”).
Një vend të veçantë në këtë libër poetik zënë edhe poezitë për vendlidjen e autorës, për Dukatin por edhe detin, për të cili autorja shkruan se, “është i dashur, por plot mister”.
/Të dua, o det i dashur plot mister/, Të dua, o diell dhe ty freski/, Ti sjell në shpirtin tim veç pranverë/, Si dikur në vendin tim në rini/. (“Të dua o det”).
/Nga natyra vend i bukur?, Fshati im, Dukati im/, Unë te ti ndihem si flutur/, Ngaqë jam në vendin tim/. Det i kaltër valë-valë/, Të larg gjoksin, të lag gjirin…/. (“Dukati im”).
Tematika sociale ze një vend të veçantë në këtë libër, ku mund të përmendim poezitë, “I droguari”, “Pabesia”, “Unë njeriun lind”, “Fëmija i braktisur”, “Njeri i lig”, etj.
Në poezitë e autores Aishe Musta Aliçkaj shpaloset dashuria, por edhe dhimbja shpirtërore. /Na erdhi herët kjo vjeshtë,/ Koha rrokulliset, ne s’e kuptojmë,/ Përse këndojmë? S’e dimë as vetë,/ Si të marrë ditëlindjen fesatojmë/. (“Herët erdhi kjo vjeshtë”).
Poezia e Aliçkajt është jetësore, e ndjerë dhe e kthjellët. Për këtë arsye, të befason më fort duke zbuluar pamjen e realitetit të sotëm dhe përjetimet e përditshme. Është mesazhi që kumton poezia me gjuhën e saj të veçantë, përmes përjetimit emocional, befasisë dhe gjallërisë së fjalës e të vargut.
Këto tipare që dallojnë poezinë e saj na bëjnë të shpresojmë në një fuqizim e gjallërim të mëtejshëm të poezisë, në një zgjerim e thellim të botës ideoemocionale, në një paraqitje më të gjerë e më të shumanëshme të realitetit e të kohës që jetojmë.
