Msc. Logopede Kledina Helshani
Roli i shkollës për fëmijët dhe të rinjtë me autizëm është shumë i rëndësishëm, mjedisi shkollor mund të jetë jashtëzakonisht kompleks dhe të paraqesë vështirësi të ndryshme. Në menaxhimin e këtyre sfidave, mësuesit dhe shokët e klasës, duke njohur nevojat e një nxënësi ose shoku të klasës me neurodiversitet, mund të veprojnë së bashku në mirëqenien e përgjithshme të grupit të klasës.
Çrregullimi i spektrit të autizmit dëmton funksionimin personal, social dhe madje edhe akademik të fëmijës. Prevalenca e autizmit në shkolla është në rritje dhe aktualisht është rreth 1%, sipas Observatorit Kombëtar për Monitorimin e Çrregullimeve të Spektrit të Autizmit.
Në këtë skenar, shkolla luan një rol themelor dhe shpeshherë vendimtar, duke pasur në konsideratë që fëmija kalon pjesën më të madhe të kohës në mjedisin shkollor.
Në fakt, autizmi shfaqet në vitet e para të jetës dhe mësuesit, veçanërisht në çerdhe, mund të jenë të parët që vërejnë sjellje që devijojnë nga zhvillimi tipik. Për shembull:
• vështirësi në mbajtjen e kontaktit me sy
• prirje për të kryer veprimtari dhe lojëra të vetmuara
• vështirësi në komunikim dhe bashkëveprim me të rriturit dhe bashkëmoshatarët.
Për më tepër, konteksti i shkollës është shumë kompleks, i karakterizuar nga shumë stimuj që janë të vështirë për t’u kontrolluar dhe ngjarje të mundshme të papritura. Këto mund të shqetësojnë rutinat e fëmijës me zhvillim atipik dhe të shkaktojnë kriza të sjelljes.
Çfarë vështirësish mund të hasin në shkollë?
Prania e një fëmije me autizëm është një vlerë shtesë për të gjithë klasën, megjithëse karakteristikat e çrregullimit mund të krijojnë vështirësi për t’u menaxhuar.
Për shkak të mungesës së komunikimit dhe ndërveprimit social, fëmija mund të ketë probleme në shprehjen e nevojave të tij, në mbajtjen e një bisede me bashkëmoshatarët, në krijimin e marrëdhënieve me shokët e klasës dhe mësuesit.
Vështirësia në ndarjen e interesave, emocioneve dhe lojërave imagjinative gjithashtu mund ta bëjë të vështirë integrimin e fëmijës në grupin e klasës.
Shpesh, fëmija me zhvillim atipik duket i zhytur nga interesi për një objekt ose pjesë të tij. Për shembull, ai mund të përdorë stilolapsin për të shfaqur stereotipe motorike në vend që të shkruajë dhe t’i kushtojë pak vëmendje shkëmbimeve shoqërore. Në fakt, një tjetër veçori e autizmit ka të bëjë me sjelljet, interesat ose aktivitetet e kufizuara dhe të përsëritura.
Fëmija mund të kryej lëvizje të përsëritura bazuar në rutina shumë të ngurta dhe të luftojnë për të përshtatur sjelljen e tyre me mjedisin në të cilin gjenden.
Për më tepër, ngurtësia e sjelljes dhe e të menduarit mund të shkaktojë nervozizëm kur përballen me ndryshime të vogla, ndaj të cilave mund të reagojnë në mënyrë joadekuate ndaj kontekstit kjo edhe për shkak të vështirësive të komunikimit.
Këta fëmijë , për shkak të vështirësive në aftësitë relacionale, kanë nevojë për mjete adekuate për të bashkëvepruar me të tjerët, prandaj është e rëndësishme:
• inkurajimi i shokëve të klasës ashtu edhe mësuesve që të përshëndesin sapo fëmija hyn në klasë;
• ndihmoni fëmijën të tërheqë vëmendjen e të tjerëve duke i prekur ose thirrur;
• mësojini të tjerët të kërkojnë ndihmë kur kanë nevojë, duke prekur ose folur ose me ndihmën e imazheve (Pecs – Sistemi i Komunikimit të Shkëmbimit të Fotografive) nëse është e nevojshme;
• inkurajimi I ndarjes së lodrave me të tjerët
• promovoni përfshirjen në kontekstin e klasës duke propozuar aktivitete dhe lojëra që mund t’i bëjmë së bashku
Një aspekt tjetër i rëndësishëm për t’u marrë në konsideratë, për shkak sjelljeve rutinore, është mundësia e shfaqjes së krizave ose shpërthimeve të zemërimi.
Prandaj, është e këshillueshme që të mos i detyroni papritur të ndryshojnë rutinat e tyre, por të vëzhgoni sjelljen e tyre për të mësuar se si të parashikojnë dhe menaxhojnë më mirë problemet e sjelljes.
